Engelli çalıştırma zorunluluğu ve engelli teşviki 2026
13 November 2026
50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işverenleri, işçilerinin %3'ü oranında engelli çalıştırmak zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu md. 30). Çalıştırılan her engelli için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan işveren hissesi Hazine'den karşılanır; 2026'da bu tutar kişi başı aylık 7.184,03 TL'dir. Kota dolmazsa eksik her engelli ve her ay için 37.748 TL idari para cezası uygulanır.
Engelli istihdamı çoğu işveren için önce bir yükümlülük olarak görünür. Ama rakamlara bakınca tablo değişir: Kotayı dolduran işveren ceza ödemez, üstelik her engelli çalışan için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) işveren primini de büyük ölçüde ödemez.
Bu yazıda kotanın nasıl hesaplandığını, 2026 teşvik tutarını, teşvikin nasıl tanımlandığını ve kotayı doldurmamanın maliyetini örnek bir iş yeri üzerinden sizin için hesapladık.
Engelli çalıştırma zorunluluğu kimleri kapsar?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesine göre 50 veya daha fazla işçi çalıştırılan iş yerlerinde işveren, işçilerinin belirli bir oranında engelli çalıştırmakla yükümlüdür. Oran özel sektörde %3, kamu iş yerlerinde %4'tür.
Hesapta dikkat edilmesi gereken dört kural var:
- İl bazında toplam: Aynı il sınırları içinde birden fazla iş yeriniz varsa işçi sayısı bu iş yerlerinin toplamına göre bulunur. Farklı illerdeki iş yerleri ayrı ayrı değerlendirilir.
- Kısmi süreli çalışanlar: Çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür.
- Kesirler: Yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazlası tama çevrilir.
- Yer altı ve su altı işleri: Bu işlerde engelli çalıştırılamaz ve bu işlerde çalışanlar işçi sayısına katılmaz.
Belirli ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan tüm işçiler sayıma girer. Engelli işçiler Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) aracılığıyla ya da doğrudan işe alınabilir; işe alınan engelliyi İŞKUR'a bildirmeyi unutmayın.
Engelli çalıştırma oranı hesaplama tablosu
Özel sektörde %3 oranına göre, aynı ildeki toplam işçi sayısına karşılık gelen zorunlu engelli sayısı şöyle:
| İşçi sayısı | Hesap (%3) | Zorunlu engelli sayısı |
|---|---|---|
| 49 | Kapsam dışı | 0 |
| 50 | 1,50 | 2 |
| 66 | 1,98 | 2 |
| 84 | 2,52 | 3 |
| 100 | 3,00 | 3 |
| 151 | 4,53 | 5 |
| 250 | 7,50 | 8 |
| 500 | 15,00 | 15 |
Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 30. Kesir yarım ve üzerindeyse tama çevrilir.
Gördüğünüz gibi 50 işçili bir iş yeri, oranın 1,5 çıkması nedeniyle 2 engelli çalıştırmak zorunda. Eşiğe yeni ulaşan işletmelerin en sık atladığı nokta da bu.
Engelli teşviki (14857) nedir, kimler yararlanır?
Engelli teşviki, engelli sigortalı çalıştıran özel sektör işverenlerinin SGK işveren hissesinin Hazine tarafından karşılanmasıdır. Dayanağı 4857 sayılı Kanun'un 30. maddesidir; aylık prim ve hizmet belgesinde 14857 kanun numarasıyla bildirilir.
Teşvikten yararlananlar:
- Kotası kapsamında engelli çalıştıran işverenler
- Kotasından fazla engelli çalıştıran işverenler
- Yükümlü olmadığı halde engelli çalıştıran işverenler (ör. 50'den az işçisi olan iş yerleri)
Kota fazlası ve yükümlü olmayan işverenler için oran eskiden %50'ydi. 6518 sayılı Kanun ile 2014'te işveren hissesinin tamamına çıkarıldı. Bugün üç grup da aynı tutardan yararlanır.
Teşvik için çalışanın çalışma gücü kayıp oranının en az %40 olması gerekir.
2026'da engelli teşviki ne kadar?
Hazine, işveren hissesinin tamamını değil, prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan işveren hissesinin tamamını karşılar. 2026'da alt sınır brüt asgari ücrete eşit: 33.030 TL.
| Kalem | Oran | 2026 aylık tutar |
|---|---|---|
| Prime esas kazanç alt sınırı | 33.030,00 TL | |
| Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası işveren payı | %12 | 3.963,60 TL |
| Genel sağlık sigortası işveren payı | %7,5 | 2.477,25 TL |
| Kısa vadeli sigorta kolları | %2,25 | 743,18 TL |
| Teşvik tutarı (işveren hissesi toplamı) | %21,75 | 7.184,03 TL |
| İşsizlik sigortası işveren payı (teşvik dışı) | %2 | 660,60 TL |
Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 30; 5510 sayılı Kanun md. 81; 7566 sayılı Kanun ile 1 Ocak 2026'dan itibaren malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası işveren payı %12.
İki önemli ayrıntı var:
- Ücret alt sınırı aşıyorsa: Aşan kısmın işveren hissesini işveren öder. Örneğin 50.000 TL brüt ücretli bir engelli çalışanda teşvik yine 7.184,03 TL'dir; 16.970 TL'lik farkın işveren primi sizden çıkar.
- İşsizlik sigortası: İşveren payı (%2) teşvikin kapsamı dışındadır, ödemeye devam edersiniz.
2026 bordro parametrelerinin tamamı için 2026 bordro parametreleri yazımıza bakabilirsiniz.
Engelli teşvikinin şartları
Teşvikten yararlanmak için:
- Çalışanın engel oranı en az %40 olmalı ve bu oran sisteme kayıtlı olmalı.
- Çalışan, e-Bildirge'deki "Engelli ve İşsizlik Teşvik Yönetimi" ekranından tanımlanmış olmalı.
- Aylık prim ve hizmet belgesi yasal süresinde verilmeli.
- Sigortalı hissesine ait primler yasal süresinde ödenmeli.
Bu teşvikte SGK'ya vadesi geçmiş borç bulunmaması şartı aranmaz; borçlu işverenler de yararlanabilir. Buna karşılık belgeyi süresinde vermediğiniz ay için teşvik kaybedilir. 1 Mayıs 2021'den bu yana, yararlanılabileceği halde yararlanılmayan aylar için geriye dönük teşvik talebi de yapılamıyor (5510 sayılı Kanun ek md. 17, 7316 sayılı Kanun md. 10 ile değişik). Bu yüzden tanımlamayı işe giriş ayında yapmak önemli.
Engelli teşviki nasıl tanımlanır?
Tanımlama adımları şöyle:
- e-Bildirge'ye giriş yapın: İş yeri kullanıcı kodu ve şifrenizle girin. Ekranda "Engelli ve İşsizlik Teşvik Yönetimi" seçeneğini açın.
- Engelli sigortalıyı tanımlayın: Çalışanın T.C. kimlik numarasını girin. Sistem engel oranını İŞKUR veri tabanından sorgular. Oran %40 ve üzerindeyse tanımlamaya izin verir, %39 ve altındaysa vermez.
- Bildirgeyi 14857 ile düzenleyin: Tanımlanan çalışanı aylık prim ve hizmet belgesinde 14857 kanun numarasıyla bildirin.
- Tahakkuku kontrol edin: Tahakkuk fişinde Hazine payının düştüğünü görün.
Çalışanın engel oranı sistemde görünmüyorsa önce sağlık kurulu raporunun İŞKUR kaydına işlenmesi gerekir. Bunu işe giriş sırasında kontrol edin.
Kota dolmazsa ceza
Engelli çalıştırma yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene, çalıştırmadığı her engelli ve her ay için idari para cezası verilir (4857 sayılı Kanun md. 101). 2026 yılında bu tutar 37.748 TL'dir (ÇSGB 2026 idari para cezaları tablosu).
Bu ceza hakkında iki noktayı bilmekte fayda var:
- Ödemek yükümlülüğü kaldırmaz: Ceza ödense de engelli çalıştırma zorunluluğu devam eder. Kota dolana kadar ceza her ay tekrar uygulanabilir.
- Peşin ödeme: Ceza, kanun yoluna başvurmadan önce ödenirse dörtte üçü tahsil edilir, yani dörtte bir indirim uygulanır (5326 sayılı Kabahatler Kanunu md. 17/6). İtiraz süresi tebliğden itibaren 15 gün olduğu için pratikte bu süre içinde ödemek gerekir. Peşin ödeme itiraz hakkınızı ortadan kaldırmaz.
Ceza ve teşvik yan yana: 100 işçili bir iş yeri
100 işçisi olan bir iş yerinin 3 engelli çalıştırması gerekiyor. Engelli çalışanların asgari ücretle çalıştığını varsayalım.
| Kotayı doldurmayan (0 engelli) | Kotayı dolduran (3 engelli) | |
|---|---|---|
| Aylık idari para cezası | 3 x 37.748 = 113.244 TL | 0 TL |
| Aylık engelli teşviki | 0 TL | 3 x 7.184,03 = 21.552,09 TL |
| Yıllık etki | 1.358.928 TL ceza | 258.625,08 TL prim tasarrufu |
Varsayım: Ceza 12 ay boyunca her ay uygulanmış, teşvik 12 ay boyunca kesintisiz alınmıştır. Çalışanların ücret maliyeti karşılaştırmaya dahil değildir. Hesap 2026 tutarlarıyla yapılmıştır.
İki seçenek arasındaki fark yılda 1,6 milyon TL'yi aşıyor. Engelli istihdamını bir yükümlülük olarak değil, yıllık bütçede önceden planlanan bir kalem olarak ele almanın nedeni de bu.
Engelli teşviki başka teşviklerle birlikte kullanılır mı?
Evet, ama hesaplama sırası önemli.
- 5 puan ve 2 puan indirimi (5510 md. 81/1-ı): Önce bu indirim düşülür, kalan işveren hissesini engelli teşviki karşılar. Asgari ücretli bir çalışanda toplam destek değişmez; yalnızca kalemler ayrışır.
- 6111 teşviki: Bir çalışan hem 6111 hem de engelli teşvikinin şartlarını sağlıyorsa aynı ay için iki teşvik birlikte uygulanmaz; bildirgede tek kanun numarası seçilir. Fark kapsamda: 6111, prime esas kazancın tamamı üzerinden hesaplanan işveren hissesini karşılar; engelli teşviki ise yalnızca alt sınır üzerinden hesaplanan kısmı karşılar. Bu yüzden asgari ücretin üzerinde ücret alan bir engelli çalışanda 6111 daha yüksek destek sağlayabilir. Ayrıntılar için 6111 teşviki yazımıza bakabilirsiniz.
Hangi teşvikin hangi çalışana daha avantajlı olduğunu tek tek hesaplamak gerekir. Tüm SGK teşviklerini tek tabloda görmek için SGK teşvikleri rehberimize göz atın.
Kolay İK ile engelli teşvikini takip edin
Kota takibi, teşvik tanımlaması ve aylık bildirge kontrolü, çalışan sayısı arttıkça elle yürütülmesi zor bir iş haline geliyor. Kolay İK'nın SGK teşvik ve E-Vizite modülü, çalışanlarınızın hangi teşviklere uygun olduğunu gösterir ve bordroyla birlikte takip etmenizi sağlar. Kolay İK'nın SGK teşvik ve E-Vizite modülünü inceleyin.
Sıkça sorulan sorular
14857 engelli teşviki ne kadar?
2026'da asgari ücretli bir engelli çalışan için aylık 7.184,03 TL'dir. Bu tutar, prime esas kazanç alt sınırı olan 33.030 TL'nin %21,75'i, yani işveren hissesinin toplamıdır.
Kısmi süreli çalışanlar işçi sayısına nasıl katılır?
Kısmi süreli çalışanlar çalışma sürelerine göre tam süreli çalışmaya dönüştürülerek hesaba katılır. Örneğin haftada 22,5 saat çalışan bir işçi yarım işçi olarak sayılır.
Kota fazlası engelli için de teşvik alınır mı?
Evet. 2014'ten bu yana kota fazlası ve yükümlü olmadığı halde çalıştırılan engelliler için de alt sınır üzerinden işveren hissesinin tamamı Hazine'den karşılanıyor.
Engelli teşviki geriye dönük alınabilir mi?
Hayır. 1 Mayıs 2021'den bu yana geçmiş aylar için geriye dönük teşvik talebi yapılamıyor. Tanımlamayı işe giriş ayında yapmanız gerekir.
Engelli çalıştırma cezası ödenirse yükümlülük biter mi?
Hayır. Ceza ödense de yükümlülük devam eder ve kota dolana kadar ceza tekrar uygulanabilir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu (md. 30, 101)
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (md. 81, 82)
- İŞKUR, Engelli istihdamı
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (md. 17)
