Doğum ve süt izni nedir, kaç gündür?

7578 sayılı Kanun'la doğum izni 24 haftaya, babalık izni 10 güne çıktı. Bu yazıda temel kavramları, süt iznini, başvuru sürecini, doğum sonrası yarım çalışma ve ücretsiz izin haklarını adım adım ele aldık.

Doğum izni, hem hamile kadın çalışanlar hem de eşleri tarafından sıkça sorgulanan konulardan biri. Doğum izni nedir, babaya doğum izni kaç gün, doğum izni ne zaman başlar gibi soruları sizler için yanıtladık.

Doğum izni nedir?

Doğum izni, kadın çalışanların hamilelik sürecini ve doğumdan sonraki süreçleri daha kolay geçirmelerini sağlayacak haklardan oluşur. Hamilelik sürecinin doğası gereği kadın çalışanlar fiziksel olarak daha dikkatli olmak durumundadır. Ayrıca doğumdan hemen sonraki aylarda hem kadın çalışanın fiziki olarak toparlanması hem de anne-bebek ilişkisinin yoğun bir şekilde sürmesi gerektiği için belirli bir dönem boyunca hamile çalışanlar doğum sonrası izin yapar.

Doğum izni kaç gün sürer?

Doğum izni toplam 24 hafta, yani 168 gündür. Bu sürenin 8 haftası doğumdan önce, 16 haftası doğumdan sonra kullanılır; tek gebelikte izin genellikle 32. gebelik haftası tamamlandığında başlar. Doğumdan önce kullanılmayan süre doğum sonrasına eklenir. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir ve toplam izin 26 haftaya çıkar. Doğumdan sonra çocuk 1 yaşına gelene kadar annenin günde toplam 1,5 saat süt izni hakkı vardır.

Doğum ve süt izni süreleri, 7578 sayılı Kanun'la değişen 4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesinde düzenlenir; babalık izni aynı Kanun'un ek 2. maddesinde, SGK ödeneği ise 5510 sayılı Kanun'un 18. maddesindedir. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinen çalışana, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta analık izni kullandırılır.

Kadın çalışanların doğum izni ne zaman başlar?

4857 sayılı İş Kanunu'na göre doğum izni, hekimin belirlediği tahmini doğum tarihinden 8 hafta önce başlar. Tek gebelikte bu, genellikle gebeliğin 32. haftasının tamamlanmasına denk gelir. Çoğul gebelikte doğum öncesi süre 10 haftadır. Gebelik süresince periyodik kontroller için ayrıca ücretli izin verilir.

Doğum izni hesaplama nasıl yapılır?

Doğum izni süresi; iznin başladığı tarihe, doğumdan önce çalışılan süreye ve doğacak çocuk sayısına göre hesaplanır.

Kadın çalışan doğum öncesi kullanabileceği izin hakkını kullanmadıysa veya erken doğum yaptıysa kullanılmayan süre doğum sonrası verilen izin süresine eklenir. 

• Doğum izni kaç ay: Doğum izni yaklaşık 5,5 aydır (24 hafta). 
• Doğum izni kaç hafta: Doğum izni 24 haftadır. 
• Doğum izni kaç gün: Doğum izni 168 gündür. 

Doğum izni hakları nelerdir?

7578 sayılı Kanun'la güncellenen İş Kanunu'na göre kadın çalışan doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta, toplam 24 hafta çalıştırılmaz.

Kadın çalışanın çoğul gebelik yaşaması halinde doğum izni süresi uzar. Yine kanunun aynı maddesine göre çoğul gebelik halinde kadın çalışanın doğumdan önce çalıştırılmayacağı süreye 2 hafta ilave edilir. Eğer işçi hamilelik sürecinde çalışmayı tercih ediyorsa belirli şartlar dahilinde mevzuat bunu da düzenler.

Sağlık durumu uygun olduğu doktor raporuyla belgelenen kadın çalışan, doğuma 2 hafta kalana kadar işyerinde çalışabilir. Doğum izni kullanabilecekken çalıştığı süreler doğumdan sonraki izne eklenir.

Doğum izni başvurusu nasıl yapılır?

Doğum öncesi izin: Anne adayı, tahmini doğum tarihini gösteren hekim raporunu ve izne ayrılma isteğini işyerine iletir. Hangi belgelerin istendiği işyerine göre değişebilir. Böylece çalışan doğum öncesi sahip olduğu sekiz haftalık doğum iznini kullanmaya başlayabilir. 

Doğum öncesi çalışma: Eğer çalışan çalışmaya devam etmek ve doğum öncesi 8 haftalık süresinin en fazla 6 haftasını (çoğul gebelikte 8 haftasını) doğum sonrasına aktarmak isterse yine doktordan bu süreç içerisinde çalışabilir rapor alıp iş yerine iletmelidir. (7578 sayılı Kanun'la doktor onayıyla çalışılabilecek süre, doğuma 3 hafta kalana kadar iken doğuma 2 hafta kalana kadar oldu.)

Doğum sonrası izin: Çalışan, doğumu gösteren belgeyi işyerine iletir. İşveren, ödenek süreci için gerekli bildirimleri SGK sistemleri üzerinden yapar.

Süt izni nedir?

Bu izin türü doğum izni süreleri dışında çalışan annelere bebeklerini emzirmesi için verilen izin türüdür. 

Süt izni ne kadar?

Süt izni kaç gün sorusunun cevabı çalışanın çalıştığı işe göre değişir. Buna göre süt izni hesaplaması özel sektör çalışanları ve kamu çalışanları arasında farklılık gösterir.

• Özel sektördeki çalışana 1 yaşından küçük çocuğu olması halinde onu emzirmek için günlük toplam 1,5 saat emzirme izni verilir. 
• Memurlara analık izninin bitiminden itibaren ilk 6 ayda günde 3 saat, ikinci 6 ayda günde 1,5 saat süt izni verilir (657 sayılı Kanun m. 104/D).

İş Kanunu'nun 74. maddesine göre bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını çalışan belirler. Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır.

Süt iznini toplu kullanmak mümkün mü?

Süt izni günlük bir haktır. Kanunda süt izninin birkaç günde biriktirilip toplu kullanılmasına ilişkin bir düzenleme yoktur. Memurlar için süt izninin sonraki günlere birleştirilemeyeceği Kamu Personeli Genel Tebliği'nde (Seri No: 6) açıkça belirtilmiştir.

Babalık izni kaç gün sürer?

Eşi doğum yapan çalışana hem kamu hem özel sektörde 10 gün babalık izni verilir. Önceden özel sektör çalışanları yalnızca 5 gün izin alabiliyordu; 7578 sayılı Kanun'la bu süre kamu çalışanlarıyla eşitlendi. Babalık izni ücretli bir izin türüdür; bu süre içerisinde çalışan maaşından herhangi bir ücret kesintisi yapılmaz.

Ücretli ve ücretsiz doğum izni hakkı

Doğum yaklaşırken çalışanların akıllarını kurcalayan sorulardan biri “Doğum izni ücretli mi?” olmaktadır. Gelin mevzuattan yararlanarak bu sorunun yanıtına birlikte bakalım.

İş Kanunu'na tabi çalışanlar için doğum izni, işverenin ödediği ücretli bir izin değildir. Bu süre için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş çalışana SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Süt izni ise çalışma süresinden sayılır ve ücretten kesinti yapılmaz. Doğum izni bittikten sonra izni uzatmak isteyen kadın işçiye, talebi halinde 6 aya kadar ücretsiz izin verilir.

Çalışanın 3 yaşından küçük bir çocuğu evlat edindiği durumlarda da işçi, 6 aya kadar ücretsiz izin hakkından yararlanabilir. Hatta böyle bir durumda eşlerden herhangi biri bu hakkı kullanabilir. Doğum izni kapsamında belirtilen ücretsiz izin süresi, yıllık izin hesabında dikkate alınmaz.

Doğum sonrası yarım çalışma hakkı

İş Kanunu, doğum izni biten kadın çalışana talep etmesi halinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı verir. Çalışılmayan yarı süre için İşsizlik Sigortası Fonu’ndan yarım çalışma ödeneği ödenir. Ödenek için doğumdan önceki son 3 yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olması ve analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içinde İŞKUR'a başvurulması gerekir (4447 sayılı Kanun ek m. 5). Bu hak şu sürelerle tanınır:

• İlk doğum için 60 gün
• İkinci doğum için 120 gün
• Sonraki doğumlarda 180 gün

Eğer çalışan çoğul bir doğum gerçekleştirdiyse bu sürelere 30 gün eklenir. Çalışanın dünyaya getirdiği çocuğun engelli olması durumunda ise bu süre 360 gün olarak uygulanır. Ayrıca çalışan 3 yaşından küçük bir çocuk evlat edinmiş ise doğum iznine dair haklardan faydalanabilir.

Kolay İK ile izinleri yönetmek artık çok kolay!

Personel izin yönetimini kolaylaştırmanın bir yolu var! Hemen şimdi Kolay İK’yı 15 gün ücretsiz deneyin, personel yönetimi süreçlerinizi dijitalleştirin.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu - Doğum izni, süt izni, yarım çalışma ve ücretsiz izin (m. 74), babalık izni (ek m. 2)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu - Geçici iş göremezlik ödeneği (m. 18)
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu - Yarım çalışma ödeneği (ek m. 5)
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu - Memurlarda süt izni (m. 104/D)
• Kamu Personeli Genel Tebliği (Seri No: 6) - Memurlarda süt izninin kullanımı